X
تبلیغات
آموزش و پرورش و آموزش عالی - دانشگاه مجازی
وبلاگ خصوصی جهت دریافت و ارائه اطلاعاتی در زمینه های آموزش و پرورش و آموزش عالی

 تغییر در بسیاری از اصول طبیعی دانشگاه ها به طور ریشه ای پیکربندی مجدد شده اند. شما واقفید که امروزه اهمیت پردیس دانشگاه، به نحوی که دانشجو از یک راه دور وارد آن شود تا به اطلاعات کلاس درس دست یابد، افت کرده است. رسانه های جدید جایگزین سخنرانی سنتی شده اند، کلاس های درس منتقل می شوند و از طریق اینترنت در دسترس قرار می گیرند تا آموزش عالی در هر زمان برای هرکسی قابل دسترس باشد. (پولوک و کومفورد 2000). دنیای مجازی دنیایی است که با پیشرفت های اخیر تکنولوژی ارتباطات و اطلاعات نیاز به آن احساس شده و ظهور کرده است. به بیان دیگر شاید نتوان میان ظهور و احساس نیاز به دنیای مجازی به طور دقیق تقدم و تاخری را تصور کرد. ظهور دیجیتال، اینترنت، فیبرهای نوری، رایانه های با سرعت فوق العاده، در صنعت و مهندسی و دهکده جهانی، جهانی سازی، بین المللی سازی و نظریه هایی از این دست در علوم انسانی ایجاب کرده اند که جاده ها و مکان ها جای خود را به انرژی های تازه شناخته شده بدهند. سرعت و نیاز به سرعت در جهانی که با سرعت سرسام آور حرکت می کند مستلزم راه های میان بر هستند. روی دیگر این سکه نیاز به آموزش است. برای زندگی امروز و این جا نیاز است که افراد برای سبک های جدید زندگی چیز های تازه بیاموزند و این آموزش ها به حدی زیادند که فضاهای آموزش سنتی پاسخ گوی آن ها نیستند. لذا داشتن امکاناتی بدون نیاز به فضاهای فیزیکی منجر به ظهور فضاهای مجازی می شود. مدارس مجازی، آموزشگاه های مجازی و دانشگاه های مجازی فرزندان این شرایط جدید و یا راه هایی برای پاسخ گویی به این نیازهای تازه و فزاینده هستند. برای ایجاد این شرایط نو فضاهای فیزیکی، کلاس های درس سنتی، نظام آموزشی معلم و شاگردی، و از همه مهم تر مفهوم زمان آموزش تغییر کرده و جای خود را به آزادی در مکان و زمان برای کسب یادگیری های متناسب با دنیای امروز می دهد.

دانشگاه مجازی چیست؟

ویلیام مسی خالق "شبیه سازی دانشگاه مجازی" اظهار می دارد که "در اینجا درکی از ویژگی سیستماتیک دانشگاه وجود ندارد" (چنان که در بلومنستیک، 2000 ص الف 51 ذکر کرده است). (پنی و پنرود 2003).  

آموزش الکترونیکی پتانسیل آن را دارد که به طور انقلابی راهی را برای تدریس ما و این که چگونه یاد بگیریم باز کند (DfES 2003) تعاریف زیادی از یادگیری الکترونیکی در دست است از جمله این که یادگیری آسان شده و پشتیبانی شده از طریق استفاده از تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات (Jisc 2007).  در این بررسی یادگیرنده الکترونیکی به عنوان دانش آموزانی که دانش، مهارت ها و درک خود را از طریق استفاده از تکنولوژی ها توسعه می بخشند تعریف شده است. توسعه های اخیر در فناوری، تغییر در نقش معلم و تجربیات یادگیری بچه های مدرسه، ایجاد یک آینده انگیزه دهنده، که در آن دانش آموزان به طور فزاینده از جاهای دیگر غیر از مدرسه مطالعه می کنند، به وجود می آید. یک مرحله جدید در توسعه یادگیری الکترونیکی در مدارس، استفاده از محیط های مجازی یادگیری بوده است. برپا داشتن فرصت های جدید برای شخصی سازی یادگیریی (باراجاس و آون2000) تا اندازه ای که این بتواند به تحقیق درتقسیم بندی دیجیتالی منجر شود (بکت الف 2001). سوال بالا (دانشگاه مجازی چیست) را بار دیگر پولوک و کانفورد (2007) مطرح می کنند و اضافه می دارند که چطور ممکن است دانشگاه مجازی با غیر مجازی یا سنتی فرق داشته باشد؟ استوارت کانینگهام و همکارانش چنین توصیف می کنند:

تصویر یک آینده که در آن دانشجویان هرگز یک سخنرانی رودررو را در یک کلاس تجربه نکرده اند، هرگز به طور فیزیکی کتابخانه پردیس دانشکده را ندیده اند، در واقع هرگز پا در پردیس یا موسسه ای با کلاس سخنرانی یا مرکز آموزشی نگذاشته اند. این است آن سناریویی که دانشگاه مجازی در آینده می خواهد به آن برسد. تعریف رخصاره این دانشگاه "غیبت" است. که معنای نبود حضور فیزیکی دسته جمعی (و بنابراین نبود مکانی خاص برای حضور جمعی در پردیس دانشگاه) است. از این نقطه نظر دانشگاه مجازی "دانشگاهی بدون دیوار" است (کانینگهام و همکاران 1998).

ویژگی های دانشگاه مجازی

تعیین تعدادی ویژگی برای دانشگاه مجازی کار ساده ای نیست. زیرا اساس این نوع دانشگاه آزادی است و بر این معیار پایه ریزی شده است که از محدودیت ها و ویژگی های نظام های سنتی فارغ باشد. با این حال آن چه که در دانشگاه های مجازی (که تعداد آن ها نیز در جهان هم زیاد است و هم فزاینده) دیده می شود، ما را بر آن می دارد که وجوهی از تفاوت های این نوع نظام آموزش عالی را با نظام آموزش عالی سنتی به عنوان ویژگی های آن در نظر بگیریم.

- بی نیاز از فضاهای آموزشی: دانشگاه های مجازی نیازی به فضاهایی مانند کلاس، کتابخانه، کارگاه و آزمایشگاه، اتاق اساتید، خوابگاه دانشجویی و سایر امکانات پردیسی دانشگاهی ندارند.

- نیازبه تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات در سطح بالا: در مقابل بی نیازی از فضاهای پردیسی، دانشگاه های مجازی نیاز زیادی به امکاناتی از قبیل فیبرهای نوری، پشتیبانی اینترنتی با پهنای مناسب باند، پشتیبانی امنیتی در رایانه های مرکزی، خطوط پرسرعت اینترنت، تعداد بسیار بالای خطوط تلفن یا ماهواره به منظور سهولت در ارتباط گیری، و امکانات فنی بالا دارند.

- نبود محدودیت های زمانی مختلف: در دانشگاه های مجازی، اساتید و دانشجویان بدون نیاز به آن که در ساعت مقرر و مشخصی وارد کلاس شوند، در هر ساعتی از شبانه روز می توانند اطلاعات مورد نیاز را از رایانه دریافت دارند و به مطالعه بپردازند.

- نبود محدودیت های مکانی: دانشگاه مجازی ذاتا یک دانشگاه بدون مرز است. به همین سبب افراد در هرکجای جهان می توانند در هردانشگاهی در نقاط دور دنیا به تحصیل بپردازند.

- نیاز به نظام ارزشیابی ویژه: از آن جا که سبک ارزشیابی در دانشگاه های مجازی با دانشگاه های غیر مجازی متفاوت است لذا نیاز به پایه گذاری روش های نوین ارزشیابی های کیفی و سیستم های امتحانی بدون نیاز به حضور دانشجو احساس می شود.

- امکان ارتباطات و توسعه فرهنگی وسیع تر برای کشورها: از آن جا که در این نوع دانشگاه ها فضا و فاصله بی معنا است، لذا هرکسی از هر کجای دنیا امکان انتخاب دانشگاه و رشته مورد نظر خود را در این دانشگاه ها دارد. به همین سبب این دانشگاه ها می توانند سفیران خوبی برای توسعه فرهنگ کشور خود در کشورهای دیگر باشند. این امر هم به واسطه دروسی که تدریس می شود و هم از طریق ارتباط دانشجویان در چت روم ها و سایت های حاشیه ای دانشگاه ها امکان پذیر است.

- هزینه اولیه بسیار زیاد و هزینه های جاری بسیار کم: یکی دیگر از ویژگی های دانشگاه های مجازی که آن ها را از نظام ها سنتی آموزش عالی جدا می سازد این است که برای برپایی این دانشگاه ها هزینه های بسیار بالایی مورد نیاز است. این هزینه ها عمدتا تکنولوژیکی هستند و ثابت باقی می مانند و تنها هزینه های بهبود، تعمیر و نگهداری آن ها به دانشگاه تحمیل می شود. اما به سبب بی نیازی از ساختمان، تعداد زیاد کارمندان مختلف و غیره نیازی به هزینه های جاری ندارند. در کل به لحاظ اقتصادی دانشگاه های مجازی بیشتر مقرون به صرفه هستند.

مهم‌ترین‌دستاوردهای‌ دانشگاه مجازی

ازجمله مهم ترین دستاوردهای دانشگاه مجازی را می توان به صورت زیر فهرست کرد:

- افزایش‌ كیفیت‌ یادگیری‌ و آموخته‌های‌ دانش‌آموزان‌ و دانشجویان‌

- سهولت‌ دسترسی‌ به‌ حجم‌ بسیار بالایی‌ از اطلاعات‌ و دانش‌های‌ موجود در جهان‌

- دسترسی‌ سریع‌ و به‌ موقع‌ به‌ اطلاعات‌ در زمان‌ بسیار اندك‌

- كاهش‌ برخی‌ هزینه‌های‌ آموزشی‌

- بالا بردن‌ كیفیت‌، دقت‌ و صحت‌ مطالب‌ درسی‌ و علمی‌ و

ـ ارتقای‌ علمی‌ دانش‌آموزان‌ و دانشجویان‌ (دیلمقانی 1383)

ابزارهای‌آموزش‌ از راه‌ دور

آموزش‌ از راه‌ دور از ابزارها و وسایل‌ مختلفی‌ بهره‌ می‌گیرد. این‌ ابزارها در 4 گروه‌اصلی‌ قرار می‌گیرند؛

الف‌ ابزارهای‌ صوتی‌؛ شامل‌ ابزارهای‌ صوتی‌ آموزشی‌ دو طرفه‌ مانند تلفن‌های‌ تعاملی‌، ویدئو كنفرانس‌،‌ و نیز ابزارهای‌ یك‌ سویه‌ از قبیل‌ نوار صوتی ‌ و رادیوی موج كوتاه

ب‌ . ابزارهای‌ تصویری؛ شامل‌ اسلاید، فیلم‌، نوارهای‌ ویدئویی‌ و كنفرانس‌های‌ ویدئویی‌.

پ‌ . داده‌؛ رایانه‌ها اطلاعات‌ را به‌ صورت‌ الكترونیکی‌ ارسال‌ و دریافت‌ می‌دارند. به‌ این‌ دلیل‌ واژه‌ داده‌ها برای‌ شرح‌ و توصیف‌ طیف‌ وسیعی‌ از ابزارهای‌ آموزشی‌ به‌ كار می‌رود. كاربردهای‌رایانه‌ برای‌ آموزش‌ از راه‌ دور متنوع‌ و شامل‌ موارد زیر است

1.      آموزش‌ به‌ مدیریت‌ رایانه‌

2.      آموزش‌ به‌ كمك‌ رایانه‌

3.       آموزش‌ به‌ واسطه‌ رایانه‌

4.       پست‌ الكترونیکی‌، دورنگار، كنفرانس‌های‌ رایانه‌ای‌ همزمان‌ و شبكه‌ جهانی‌ وب‌.

ت) چاپ‌؛ عنصر اصلی‌ در برنامه‌های‌ آموزش‌ از راه‌ دور به‌ ویژه‌ در سیستم‌ مبادله و تحویل‌اطلاعات‌ ابزارهای‌ چاپی‌ به‌ شمار می‌آیند.

عوامل‌ اصلی‌ در فرآیند آموزش‌ از راه‌ دور

در فرآیند آموزش‌های‌ از راه‌ دور، عوامل‌ زیر مشاركت‌ دارند

 دانش‌آموزان‌ و دانشجویان (فراگیران)‌

صرف‌ نظر از محتوای‌ آموزشی‌، نقش‌ اساسی‌ و ركن‌ اصلی‌ در فرآیند آموزش‌ را فراگیران‌ به‌عهده‌ دارند

 مربیان‌ و اساتید

موفقیت‌ فعالیت‌ آموزشی‌ بستگی‌ زیادی‌ به‌ توانایی‌، مهارت‌ و دانش‌ مربیان‌ و اساتید آن‌ دارد

 تسهیل‌ كنندگان‌ ارتباطی؛ پایگاه‌های‌ تسهیل‌كننده‌، به‌ عنوان‌ پل‌های‌ ارتباطی‌ بین‌ دانش‌آموزان‌ و مربیان‌ هستند. این‌پایگاه‌ها بایستی‌ بین‌ توقعات‌ و انتظارات‌ معلم‌ و نیز نیازهای‌ آموزشی‌ و خدماتی‌ دانش‌آموزان‌هماهنگی‌ و ارتباط ایجاد كنند

 كاركنان‌ پشتیبانی؛ یكی‌ از اركان‌ مهم‌ پیشرفت‌ هر برنامه‌ آموزش‌ از راه‌ دور، توسط این‌ گروه‌ تكوین‌می‌یابد. كاركنان‌ پشتیبانی‌ عملیاتی‌ مانند ثبت‌ نام‌ دانش‌آموزان‌، كپی‌ منابع‌ و توزیع‌ آن‌ها، سفارش‌ كتب‌ درسی‌، امنیت‌ و حق‌ مؤلف‌ و گزارش‌ها را به‌ عهده‌ دارند.

 مدیریت‌ ؛ این‌ گروه‌، تصمیم‌ گیرندگان‌، سازندگان‌ و داوران‌ آموزشی‌ محسوب‌ می‌شوند و می‌بایستی‌ بین‌عوامل‌ مطرح‌ شده‌ در بالا، ارتباط صحیح‌ را برقرار سازند.

دانشگاه های مجازی در کشورهای دیگر

اشتياق به ”آموزش مجازی“ در طول چند سال گذشته در ايالات متحده افزايش يافته است. چندين دانشگاه معمولی آمريكا، در كنار دروس عادی شان به ارايه دروس از طريق اينترنت نيز مشغول هستند و اين همزمان با پديد آمدن دانشگاه های مجازی ــ كه آموزش راه دور در آنها از طريق كلاس های مجازی صورت می گيرد ــ است كه از سيستم آموزشی تمام الكترونيك برخوردار هستند.

با اين كه مدارك پايان تحصيل اين دانشگاه ها از رسميت زيادی برخوردار نيستند، از منافع آموزش الكترونيك كه امكان دسترسی به هركس را در هركجا فراهم می سازد نمی توان غافل بود.  آموزش مجازی نه تنها مواد آموزشی را تامین می کند، بلكه كلاس هايی را ارايه می دهد كه دانشجويان از طريق اينترنت با استاد ملاقات می كنند و تكاليفشان را تحويل می دهند و در آزمون ها حضور می يابند.

 

آفریقا

ابداع فناوری اطلاعات و ارتباطات یک مولفه مهم فزاینده از پروژه توسعه سرمایه گذاری را شکل داد که یکی از این پروژه ها دانشگاه مجازی آفریقا (AVU) است که توسط بانک جهانی در 1997 پایه گذاری شد. رسالت دانشگاه مجازی آفریقا  ایجاد یک پل دیجیتالی میان کشورهای آفریقایی و بقیه کشورهاست که همچنان درحال افزایش دسترسی خود به منابع آموزشی در سراسر آفریقا هستند. گزارش های دانشگاه مجازی آفریقا حاکی از آن است که بیش از 27000 نیروی حرفه ای و دانشجوی آفریقایی در این ترم تحصیلی و سمینارهای بازرگانی اجرایی از زمان تاسیس آن در 1997  شرکت کرده اند. تمامی 31 مرکز آموزش در 17 کشور آفریقایی بیش از 3000 ساعت از واحدهای درسی و سمینار تحت هدایت دانشگاه هایی مانند موسسه تکنولوژی ماساچوست در ایالات متحده و دانشگاه کاتین در استرالیا ارائه خدمت شده و در دسترس قرار گرفته اند. در واقع تردیدی نیست که آموزش از راه دور بر پایه تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات رویکری منطقی را برای اعتلای ظرفیت های بومی در موسسات آفریقایی در واحدهای درسی نظیر مهندسی، علوم و مدیریت فراهم آورده است.

دانشگاه های عرب

با گسترش اينترنت در دنيای عرب، شاهد پيدايش پديده دانشگاه الكترونيك در چندين كشور عربی بوده ايم. دانشگاه های مجازی از بسياری از جهات، صورت تكامل يافته آموزش مكاتبه ای هستند كه سال ها پيش آغاز گشت و برای دانشجويان اين امكان را فراهم ساخت تا از طريق مكاتبه بتوانند از منازلشان به تحصيل بپردازند. دهها هزار دانشجو ــ به شوق افزايش درآمد و بالابردن سطح تحصيل بدون اين كه مجبور شوند شغل خود را در كشور محل سكونتشان از دست دهند ــ با استفاده از اين روش، فارغ التحصيل شده اند.

 

 

دانشجويان زن

یكی ديگر از امتيازات دانشگاه مجازی اين است كه امكان شركت افرادی را فراهم می سازد كه خارج از اين شكل، شركت در كلا س ها برايشان ميسر نيست. طبق گفته دكتر آنتوان هريك، رئیس دانشگاه المتن كه دانشگاه مجازی بيروت )www.buonline.edu.lb ( زير مجموعه آن به شمار می رود، اين امتياز به ويژه شامل حال زنان می شود كه ترك منزل به دليل وظايف خانوادگی برايشان با مشكلات زياد همراه است.

هريك می گويد: ”هشتاد درصد دانشجويان را زنان تشكيل می دهند و بيشتر آن ها اهل منطقه خليج فارس هستند. دیگران شاغل هستند و شرایطشان اجازه نمی دهد تا در کلاس های دانشکده حضور یابند یا برای تحصیل به کشورهای دیگر سفر کنند. سایر دانشجویان ار افراد حرفه ای تشکیل می دهند که دانشگاه های کشورشان ديپلم فنی آن ها را به رسميت نمی شناسد؛ زيرا ما مدرك آنها را طبق برنامه می پذيريم.“

فردوس قدمتی از گروه روابط عمومی دانشگاه مجازی سوريه كه در سال 2002 تاسيس شد می گويد: اين دانشگاه در حال حاضر بيش از 520 دانشجو دارد كه 88 درصد از آنها مشغول تحصيل در مقطع ليسانس هستند و مدرك آنها از جانب وزارت آموزش عالی سوريه معتبر شناخته می شود.

با وجودی كه دانشگاه مجازی بيروت در سال 1996 تاسيس شد و در حال حاضر دارای بيش از 1200 دانشجو از 30 كشور مختلف است، هيچ يك از دانشجوهای اين دانشگاه لبنانی نيستند، زيرا قانون آموزش عالی لبنان مانع از دريافت مدرك از طريق آموزش مكاتبه ای است.

موانع فن آوری در دانشگاه های عرب

امكانات فن آوری از قبيل سرعت و هزينه استفاده از اينترنت و در دسترس بودن رايانه ها، همچنان برای برخی از دانشجويان سدی به حساب می آيد.

دانشگاه های مجازی بر خلاف مشكلات موجود از رونق خوبی برخوردارند. دانشگاه مجازی كامپريهنسيو كواليتی دبی  (www.etqm.net) كه دانشگاهی دولتی است، در زمينه آموزش علوم كيفيت محض و مديريت اجرايی در بخش های عمومی، خصوصی و سرمايه گذاری، تخصص دارد. در اين دانشگاه علاوه بر 12 مشاور، بيش از 100 استاد از سراسر جهان به طور مجازی مشغول كار هستند.

دانــشگاه سلـطان عبـدالعزيز در عـربستان سعـودی نــيز يك مركز آموزش مجازی

)www.e-kaau.edu.sa ( تاسيس كرده است تا دانشجويان راه دور بتوانند هرگاه كه مايل باشند از طريق اينترنت با صدا و تصوير به كلاس ها دسترسی داشته باشند. دانشجويان عادی نيز می توانند از اين ويژگی سود ببرند و درسی را كه سر كلاس متوجه نشده اند، بار ديگر فراگيرند.

وزارت آموزش عالی يمن نيز در تكاپوی تاسيس يك دانشگاه مجازی است و به تازگی در مصر اعلام شد كه برنامه ای برای راه اندازی يك مدرسه عالی آموزش مجازی عرب زبان در دست اجرا است كه فعاليت خود را در سال آينده آغاز خواهد كرد. عملكرد اين موسسه كه 14 دانشگاه عرب در آن فعاليت دارند، مانند چتری برای تحت پوشش قرار دادن تمام دانشگاه های عرب زبانی است كه به آموزش از راه دور می پردازند تا مركزی عربی با تخصص در اين زمينه به وجود آيد.

آموزش مكاتبه ای نيز هم اكنون اينترنت را برای رسيدن به اهدافی كه پيش تر از طريق پست معمولی يا ملاقات های ساليانه امكان پذير بود به خدمت گرفته است. دانشگاه های مكاتبه ای دنيای عرب هم از امكانات فن آوری جديد برای آموزش بهره می گيرند. از جمله اين دانشگاه ها می توان از دانشگاه مكاتبه ای القدس (www.qou.edu) در اورشليم و دانشگاه مكاتبه ای عرب (www.arabou.org) در كويت نام برد. هر دو دانشگاه دارای شعبی در ساير كشورهای عربی هستند.

 

 

اعتبارسنجی در دانشگاه های مجازی

اعتبارسنجی در ایران برای هیچیک از انواع دانشگاه ها هنوز شکل جدی به خود نگرفته است. شاید دو مورد پایان نامه ای که در دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات در زمینه اعتبار سنجی به رشته تحریر درآمده، به طور تقریبی تنها کارهای جدی باشد که تا کنون در این زمینه به انجام رسیده است. این نقصان در امر اعتبارسنجی به همین نسبت دامن گیر دانشگاه های مجازی هم هست و شاید در مورد این دسته از دانشگاه ها به دلیل نوپا بودن و فقدان بسیاری معیار و ملاک ها موضوع تا اندازه ای پیچیده تر هم باشد. موضوع اعتبار سنجی دانشگاه های مجازی نیز در کتاب اعتبارسنجی که حاصل رساله دکترای آقای نیاز آذری است به طور گذرا مورد بحث قرار گرفته است. اما در کشورهای دیگر چنین نیست. سایت دانشگاه کاپلان در امریکا در این باره توضیح می دهد.  موسسه آموزش از راه دور و مشاوره مهارت آموزی (DETC) یک آژانس اعتباربخشی شناخته شده در سطح ملی برای دانشکده ها و مدارسی است که به طور تخصصی بر روی یادگیری از راه دور کار می کنند. (DETC) بیش از 75 سال قبل پایه گذاری شده و تا کنون بیش از 70 موسسه مطالعاتی را اعتباربخشی کرده است. (سایت دانشگاه کاپلان 2008). در دانشگاه های مجازی آفریقا نیز نظام اعتبار سنجی فعال است. زیرا بسیاری از مردم در آفریقا مدارک تحصیلی خود را از دانشگاه های امریکا، اروپا، و یا حتی استرالیا اخذ کرده اند، بنابراین برای آن ها ادامه تحصیل و اخذ مدرک از یکی از کشورهای OECD قابل دسترس است. لذا امر اعتبارسنجی در دانشگاه های این قاره ضرورت می یابد. در کشورهای افریقایی اعتبار بخشی محلی می تواند ابزار مناسبی در این مورد باشد (موزز او اوکتچ 2004)

دانشگاه های مجازی در ایران

با وجود آن که از ورود تکنولوژی های اطلاعات و ارتباطات در ایران زمان نسبتا زیادی (بیش از ده سال) می گذرد، اما هنوز دانشگاه های مجازی در نظام آموزش عالی ایران جایگاه متناسب خود را نیافته اند. شاید بتوان اولین دانشگاه ایرانی دارای تکنولوژی مجازی را دانشگاه شیراز دانست. اما هم اکنون تعدادی از دانشگاه های ایران در این مسیر قدم برداشته اند که بعضی از آن ها برنامه های آموزشی خود را آغاز نموده و برخی دیگر در حال طی مراحل اداری و مجوز گیری و یا در حال تکمیل زیرساخت های فنی و تکنولوژیکی می باشند. مشکلی که همیشه در پایه گذاری امور مختلف در کشور ما وجود داشته نبود برنامه ریزی مناسب در گام اول است که در مورد دانشگاه های مجازی نیز این امر صدق می کند. به همین علت نیز دانشگاه های مجازی که تاکنون پای در عرصه نظام آموزش عالی ایران گذاشته اند با مشکلات مختلفی مواجه هستند که می شد قبل از شروع کار از بروز آن ها پیشگیری نمود. علیرغم این که دانشگاه های مجازی در صورتی که از تمامی امکانات بهره مند باشند، بیشتر برای رشته های نظری و انسانی مناسبند، در حال حاضر دانشگاه های علم و صنعت، امیر کبیر و خواجه نصیر از جمله دانشگاه های پیشگام این روش می باشند. دانشگاه علم و صنعت با تاسیس تعدادی  رشته و گرایش در مقاطع مختلف از بهمن ماه سال 1383 اقدام به راه اندازی آموزش مجازی نموده و مشغول دانشجو پذیری است. این رشته ها و گرایش ها عبارتند از سه رشته مهندسی IT ، مهندسی کامپیوتر، گرایش نرم افزار و علوم کامپیوتر در مقطع کارشناسی و دو رشته مهندسی IT گرایش ارتباطات ICT  و MBA گرایش مدیریت اجرایی در مقطع کارشناسی ارشد (بهرامی 1386).

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به‌دنبال استقبال بالای متقاضیان ورود به دانشگاه‌های مجازی در صدد صدور مجوزهای بیشتر جهت ایجاد این دانشگاه‌ها و رشته‌های مجازی در کشور است.

در حال حاضر حدود دو سال و نیم از پذیرش دانشجویان در دوره‌های مجازی دانشگاه‌ها می‌گذرد و مسؤولان پس از گذشت این مدت و استقبال گسترده متقاضیان در کشور به این نتیجه رسیده‌اند که با تدوین آیین‌نامه‌های جدید اقدام به سامان‌دهی پذیرش دانشجو در دوره‌های مجازی کنند.

در حال حاضر دانشگاه‌های " شیراز"، "علم و صنعت"، "امیرکبیر" و "خواجه نصیر" و برخی دانشگاه های خاص مانند "دانشگاه علوم قرآنی و حدیث" مجریان تحصیل به روش مجازی در کشور هستند. همچنین دانشگاه‌های بسیاری نظیر شهید بهشتی، دانشگاه قم و دانشگاه صنعتی اصفهان نیز برای ایجاد این نوع آموزش متقاضی هستند.

بخش خصوصی نیز در این زمینه ابراز آمادگی کرده اما برای دادن مجوز به این بخش نیاز به تدوین آیین‌نامه‌ای بود که پس از تدوین در تاریخ پانزدهم بهمن‌ماه 84 به تصویب شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری رسیده و از تاریخ تصویب لازم‌الاجرا شد. اکنون به سه موسسه بخش خصوصی مجوز تشکیل مرکز آموزش مجازی داده شده است. وضعیت رشته ها و گرایش های موجود در دانشگاه های مجری طرح مجازی بدین قرار است که دوره کارشناسی رشته‌های مهندسی صنایع و مهندسی کامپیوتر نیز در دانشگاه صنعتی خواجه‌نصیر، دوره کارشناسی ارشد در پنج رشته شامل مهندسی فناوری اطلاعات و حقوق در دانشگاه شیراز و معماری، کامپیوتر، مخابرات و مهندسی فناوری اطلاعات در دانشگاه صنعتی امیرکبیر تدریس می‌شوند.

طبق یافته هایی که در پی جستجو در اینترنت به دست آمده است در حال حاضر دانشگاه هایی که دارای نظام مجازی در ایران هستند عبارتند از:

1-    دانشگاه اینترنتی ایرانیان

2-    کلاس مجازی شریف

3-    دانشگاه مجازی دانشگاه صنعتی شریف

4-    دانشگاه بین المللی ایرانیان

5-    دانشگاه مجازی دانشگاه تهران

6-    دانشگاه مجازی دانشگاه اصفهان

7-    دانشگاه مجازی دانشگاه شیراز

8-    دانشگاه مجازی علوم و حدیث

9-    دانشگاه مجازی دانشگاه علم و صنعت

10-                       دانشگاه مجازی خواجه نصیر طوسی

روش تدریس در دانشگاه‌های مجازی

شیوه ارائه دروس این‌گونه است که مرکز آموزش مجازی دارای پایگاه اینترنتی بوده و دانشجو برای ورود به این سامانه دارای کلمه شناسایی و رمز است. در تمام لحظاتی که دانشجو به اینترنت وصل می‌شود، تمام بخش‌های دروس خوانده شده توسط این سیستم ثبت می‌شود و استاد می‌تواند ببیند که دانشجو تا کدام قسمت درس را خوانده و در چه ساعت‌هایی مراجعه کرده است. دروس به‌صورت الکترونیکی تبدیل شده و صدا و تدریس استاد روی آن قرار می‌گیرد و در بسیاری از مواقع تدریس استاد به ‌صورت فیلم روی درس قرار داده می‌شود.

استاد نیز دارای لیست حضور و غیاب بوده و از حضور یا عدم حضور دانشجو آگاه است، همچنین در این سیستم ساعات تشکیل کلاس نیز مشخص شده است

جمع بندی

دانشگاه مجازی از جمله دستاوردهای هزاره سوم و عصر اطلاعات است که با توسعه تکنولوژی ارتباطات و اطلاعات پای به عرصه وجود نهاده که از یک سو توانسته بخش مهمی از نیازهای مربوط به تئوری دهکده جهانی و جهانی سازی را مرتفع کند و از سوی دیگر به مشکلات زیادی در زمینه های مختلف آموزشی در سطوح مختلف پاسخ داده است. دانشگاه های مجازی در دل بسیاری از دانشگاه های معتبر دنیا بوجود آمده اند، و در عین حال دانشگاه های زیادی نیز با هدف مجازی بودن تشکیل شده اند. از جمله بزرگترین و معتبر ترین این نوع دانشگاه ها می توان از دانشگاه فینیکس نام برد که در سراسر کشورهای دنیا به جذب دانشجو پرداخته و مدارک تحصیلی آن نیز از اعتبار مناسبی در رتبه بندی دانشگاه ها برخوردار است. نهضت دانشگاه های مجازی تا اندازه ای موثر بوده که در قاره آفریقا نیز با همه محدودیت ها و محرومیت ها، عده زیادی از افراد را به سوی آموزش عالی جذب نموده است. در ایران آموزش های مجازی در سطح نظام آموزش عالی هنوز نو پاست و با مشکلات زیادی همراه است که شاید یکی از دلایل آن را بتوان نبود تجربه در سطوح پایین تر آموزش های مجازی دانست. در مقابل کشورهایی مانند استرالیا، کانادا و یا امریکا که از قبل به دلایل اقلیمی و جمعیتی تجربه آموزش های مجازی در سطوح پایین تر آموزش و پرورش را داشته اند در این زمینه موفق تر ظاهر شده اند.

تاسیس دانشگاه مجازی نیاز به سرمایه گذاری اولیه زیادی برای تامین تکنولوژی مورد نیاز دارد که ایران هم از نظر تکنولوژی بومی در این زمینه مشکلات فراوان دارد و هم به لحاظ مالی به سختی می تواند از عهده تامین بودجه آن برآید.

اما همه مشکلات دانشگاه های مجازی ایران در مسائل مالی و تکنولوژیکی خلاصه نمی شود و برنامه ریزی های نادرست نیز در این زمینه نقشی اساسی را ایفا می کنند. برای مثال در ایران تعدادی از دانشگاه ها اقدام به تاسیس رشته هایی برای آموزش مجازی نموده اند که برخی از آن ها با طبیعت آموزش مجازی منافات دارند. زیرا برای رشته هایی تاسیس شده اند که نیاز به کارگاه و واحدهای عملی در آن ها جزو ضرورت های اولیه به حساب می آید. همچنین در ایران پارک های فناوری که جزء لاینفک آموزش های مجازی هستند هنوز به خوبی پا نگرفته اند. برای آموزش های مجازی دانشگاه های خصوصی نیز در سطح قابل ملاحظه ای شروع به کار نکرده اند و به جز یک مورد که در بالا به آن اشاره شد هیچ دانشگاه یا موسسه آموزش عالی خصوصی موفق به دریافت مجوز تاسیس دانشگاه مجازی نشده است. همه این ها نشان دهنده این است که اگرچه نیازهای هزاره سوم یا قرن بیست و یکم ایجاب می کند که تغییراتی متناسب با زمان در آموزش های دانشگاهی رخ دهد، و این تغییرات در بسیاری از کشورها و دانشگاه های جهان به وقوع پیوسته است اما کشور ما هنوز در این زمینه در سطح غیر قابل قبولی قرار دارد. مطالعات آموزش عالی، سرمایه گذاری های دولتی و بخش های خصوصی و همت دولت مردان می توانند امکاناتی را فراهم آورند که در آینده شاهد رشد و تعالی دانشگاه های مجازی باشیم.

 


منابع فارسی

1- بهرامی افسانه 1386 واقعیت های آموزش مجازی قابل دسترس در سایت آفتاب به آدرس: WWW.AFTAB.IR

2-  دیلمقانی میترا 1383 دانشگاه‌های‌ مجازی‌:  چالش‌ها و ضرورت‌ها

3- لينا مالاكاوی(1) و نيك كولاكوسكی 2007 آموزش مجازي دانشگاه های الكترونيك رو به رشد در دنيای عرب،  وزارت امور خارجه امریکا قابل دسترس در سایت www.usinfo.state.gov

منابع انگلیسی

1-       Electronic Journal of e-Learning available in http://www.ejel.org/index.htm

2-      Distance Learning, Accreditation, and Online College Degrees2008   available in:  WWW.GETEDUCATION.COM

3-        Helen Boulton  Nottingham  2007 Trent University, UK Managing e-Learning: What are the Real Implications forSchools?

4-       Moses O. Oketch 2004 the afrcan virtual university – developments and critique, international higher education, winter 2004 available in www.bostoncollege.com

5-       Neil Pollock & James Cornford Theory and Practice of the Virtual Universityreport on UK universities use of new technologies.

6-       Neil Pollock and James Cornford 2007 The Theory and Practice of the Virtual University: Working Through the Work of Making Work Mobile.

+ نوشته شده در  جمعه بیست و هفتم اردیبهشت 1387ساعت 0:36  توسط عبدالله علی اسماعیلی  |